Społeczni Inspektorzy Pracy (SIP) reprezentują interesy wszystkich pracowników. Ich zadaniem jest kontrola bezpieczeństwa i higieny pracy, a także pomoc związkowi zawodowemu w nadzorowaniu przepisów prawa pracy. Nadzór nad ich działalnością sprawuje związek zawodowy.
Służba ta została powołana w naszym zakładzie pracy w wyniku wyborów, które odbyły się w latach 2024–2025 w poszczególnych jednostkach terenowych IPN.
Podstawą prawną działalności SIP jest ustawa z dnia 24 czerwca 1983 r. o działalności SIP. Prawa inspektorów reguluje art. 4 (rozdz. 2). Mają oni uprawnienia:
1. Kontrolować stan budynków, maszyn, urządzeń technicznych i sanitarnych oraz procesy technologiczne z punktu widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy,
2. Kontrolować przestrzeganie przepisów prawa pracy, w tym postanowień układów zbiorowych i regulaminów pracy, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, młodocianych i osób niepełnosprawnych, urlopów i czasu pracy, świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych,
2a. uczestniczyć w kontroli przestrzegania w zakładzie pracy przepisów dotyczących ochrony środowiska naturalnego,
3. Brać udział w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, zgodnie z przepisami prawa pracy;
4. Brać udział w analizowaniu przyczyn powstawania wypadków przy pracy, zachorowań na choroby zawodowe i inne schorzenia wywołane warunkami środowiska pracy oraz kontrolować stosowanie przez zakłady pracy właściwych środków zapobiegawczych,
5. Uczestniczyć w przeprowadzaniu społecznych przeglądów warunków pracy,
6. Opiniować projekty planów poprawy warunków bezpieczeństwa i higieny pracy i planów rehabilitacji zawodowej oraz kontrolować realizację tych planów,
7. Podejmować działania na rzecz aktywnego udziału pracowników zakładów pracy w kształtowaniu właściwych warunków bezpieczeństwa i higieny pracy oraz oddziaływać na przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
8. Wykonywać inne zadania określone w ustawie i w przepisach szczególnych.
Społeczni Inspektorzy Pracy nie otrzymują za swoją funkcję wynagrodzenia. Należą do zakładowej „Solidarności” i zostali powołani na czteroletnią kadencję. Nie mogą zajmować stanowiska kierowniczego w strukturze IPN.
W celu wykonywania obowiązków Społeczni Inspektorzy Pracy kontrolują warunki pracy w naszym zakładzie pracy. O nieprawidłowościach powiadamiają Zakładowego Społecznego Inspektora Pracy oraz zakładową organizację związkową. Mogą także współdziałać z Państwową Inspekcją Pracy, a także współpracować z pionem Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w IPN.
Do obowiązków pracodawcy należy współdziałanie ze Społecznym Inspektorem Pracy oraz umożliwienie mu wykonywanie obowiązków. Pracodawca zobowiązany jest także założyć zakładową oraz oddziałowe księgi zaleceń i uwag, które przeznaczone są do zapisów Społecznego Inspektora Pracy. Mają one wagę dokumentów urzędowych i służą m.in. do zapisu nieprawidłowości w zakładzie pracy.
Funkcję Oddziałowych Społecznych Inspektorów Pracy (OSIP) w IPN pełnią:
- Centrala IPN w Warszawie: Maciej Basiukiewicz, Maryla Czupryńska-Szczupak, Marek Wysocki
- Oddział IPN w Białymstoku: Magdalena Dzienis-Todorczuk, Paweł Niziołek
- Oddział IPN w Gdańsku: Mirosław Telej
- Oddział IPN w Katowicach: Marcin Grochowiec, Zofia Igańska
- Oddział IPN w Krakowie: Balbina Cała, Wojciech Paduchowski
- Oddział IPN w Łodzi: Monika Łukaszewska, Aleksandra Węcławek
- Oddział IPN w Poznaniu: Piotr Orzechowski
- Oddział IPN w Rzeszowie: Andrzej Kolak, Wojciech Trzyna
- Oddział IPN w Warszawie: Adam Lendzion
- Oddział IPN we Wrocławiu: Maciej Dymarski, Stanisław Bogaczewicz
- Delegatura IPN w Bydgoszczy (część Oddziału IPN w Gdańsku): Anna Jakubowska
- Delegatura IPN w Opolu (część Oddziału IPN we Wrocławiu): Maciej Dymarski, Stanisław Bogaczewicz
Zakładowy Społeczny Inspektor Pracy (ZSIP) – Marcin Grochowiec (Oddział IPN w Katowicach).
Społeczni Inspektorzy Pracy pozostają do dyspozycji pracowników na terenie swojego obszaru działania.